शेडो एआय: कर्मचारी IT ला का बगल देतात आणि ते कसे संपते

एआय (AI) आता बऱ्याच कर्मचाऱ्यांच्या दैनंदिन कामाचा एक भाग बनला आहे, बहुधा दिवसातून अनेक वेळा. परंतु ते ज्या साधनांपर्यंत पोहोचतात ती नेहमी IT ने दिलेली अधिकृत साधने नसतात.

“शेडो एआय” म्हणजे कामावर अनधिकृत एआय उत्पादनांचा वापर, ज्यामध्ये हे समाविष्ट आहे:

• वैयक्तिक चॅटबॉट
• एआय एजंट्स
• एआय सहाय्यक खाती

४७ देशांमधील ४८,००० हून अधिक लोकांच्या KPMG सर्वेक्षणानुसार, जवळपास अर्ध्या कर्मचाऱ्यांनी म्हटले आहे की त्यांनी त्यांच्या संस्थेची धोरणे आणि मार्गदर्शक तत्त्वांचे उल्लंघन करणाऱ्या मार्गांनी एआय वापरले आहे. अनेकदा, ते कंपनीची संवेदनशील माहिती सार्वजनिक एआय साधनांमध्ये पेस्ट करतात.

पर्यायी उपाय एक चेतावणी बनला आहे. १०,००० हून अधिक कर्मचारी, व्यवस्थापक आणि नेत्यांच्या BCG सर्वेक्षणात असे आढळून आले की जवळपास दहापैकी चार जण म्हणतात की त्यांची कंपनी योग्य साधने पुरवत नाही.

जेव्हा कर्मचारी मंजूर नसलेली साधने वापरतात, तेव्हा ते:

• मर्यादित
• मर्यादित
• ते स्वतःहून मिळवू शकतात त्यापेक्षा वाईट

मंजूर साधने पुरेशी चांगली असताना, बहुतेक कर्मचारी IT ला बगल देणे थांबवतात. धडा: एआयची मागणी मजबूत आहे, परंतु शेडो एआय हे सहसा पुरवठा समस्येचे लक्षण असते.

शेडो एआय म्हणजे काय?

शेडो एआय म्हणजे कर्मचारी त्यांच्या संस्थेने प्रदान केलेल्या साधनांऐवजी कामावर स्वतःची एआय साधने वापरतात. यात समाविष्ट आहे:

• प्रश्नांची उत्तरे देणारे चॅटबॉट्स
• नियमित कार्ये पार पाडणारे एजंट
• मीटिंग रेकॉर्ड आणि ट्रान्सक्राईब करणारे बॉट्स
• संपूर्ण दैनंदिन काम हाताळणारे सहाय्यक

ही साधने कामाची प्रणाली आणि ऍप्सशी कनेक्ट होऊ शकतात. काही स्वतंत्र उत्पादने आहेत, तर काही कोपायलट (Copilot), जेमिनी (Gemini) आणि ऍपल इंटेलिजन्स सारख्या साधनांमध्ये, डिव्हाइसेसमध्ये आणि प्लॅटफॉर्म्समध्ये आधीपासूनच तयार केलेली एआय वैशिष्ट्ये आहेत.

सुरक्षा कंपनी BlackFog द्वारे कमिशन केलेल्या २,००० कर्मचाऱ्यांच्या सर्वेक्षणात, ५८% शेडो एआय वापरकर्त्यांनी सांगितले की ते विनामूल्य आवृत्त्यांवर अवलंबून आहेत ज्यामध्ये सहसा खालील गोष्टी नसतात:

• एंटरप्राइज-ग्रेड सुरक्षा
• डेटा गव्हर्नन्स
• गोपनीयता संरक्षण

मुख्यत्वे कारण त्यांना गती महत्त्वाची वाटली. वरिष्ठ नेत्यांनी कनिष्ठ कर्मचाऱ्यांपेक्षा जवळपास दुप्पट शेडो एआय वापरल्याचे सांगितले.

कर्मचाऱ्यांचा वापर शोधणे कठीण असू शकते. क्लाउड सिक्युरिटी अलायन्स सर्वेक्षणात असे आढळून आले की:

• ८२% उत्तरदात्यांनी सांगितले की त्यांच्या सिस्टमवर अज्ञात एजंट चालत आहेत
• ६५% लोकांना डेटा एक्सपोजर, ऑपरेशनल अडथळे आणि आर्थिक नुकसान यांसारख्या एजंटशी संबंधित घटनांचा अनुभव आला होता.

शेडो एआय विरुद्ध शेडो IT

शेडो IT आधी आले. AWS मधील क्लाउड सुरक्षा तज्ञ आदित्य पटेल (Aditya Patel), शेडो एआयला त्याचा “बंडखोर चुलत भाऊ” म्हणतात.

शेडो IT म्हणजे जेव्हा कामगार कॉर्पोरेट IT च्या पसंतीच्या तंत्रज्ञान उत्पादनांना बगल देतात आणि स्वतःची उत्पादने वापरतात, कधी जाणीवपूर्वक तर कधी नियम न माहीत असता. एखादा कर्मचारी वर्क डिव्हाइसवरील वेब ब्राउझरमध्ये वैयक्तिक Google, Dropbox, WhatsApp किंवा Trello खात्यात साइन इन करतो किंवा घरी जाऊन काम पूर्ण करण्यासाठी वैयक्तिक पत्त्यावर कागदपत्र ईमेल करतो.

शेडो एआय मधील नवीन काय आहे ते म्हणजे त्याचे प्रमाण आणि सातत्य. काही उदाहरणे:

• सार्वजनिक साधनामध्ये पेस्ट केलेला डेटा विक्रेत्याच्या सिस्टममध्ये अनिश्चित काळासाठी राहू शकतो
• एजंट्स आणि सहाय्यक चालू राहतात जेव्हा एखादा कर्मचारी दुसरे काहीतरी करतो, अनुप्रयोग, ईमेल आणि प्लॅटफॉर्मवर काम करत असतात.

पारंपारिक सुरक्षा निरीक्षण सॉफ्टवेअर त्यांना पाहण्यासाठी बनवले गेले नव्हते. ब्राउझर टॅब बंद करणे काम थांबवत नाही, जे प्रॉम्प्ट करणाऱ्या व्यक्तीशिवाय बहुतेकदा अदृश्य असते.

विस्तृत करा

कामावर शेडो एआयची उदाहरणे

शेडो एआय सहसा काही प्रमुख प्रसंगी दिसून येते:

कर्मचारी अनधिकृत एआय का वापरतात

अमंजूर IT वापरण्यासाठी कर्मचाऱ्यांकडे अनेक कारणे आहेत.

• काहींना एआय वापरण्यासाठी दबावाचा सामना करावा लागतो, ज्यामध्ये खराब कामगिरी पुनरावलोकने किंवा नोकरी जाणे समाविष्ट आहे, तर त्यांच्या नियोक्त्याने पुरवलेली साधने ते घरी वापरत असलेल्या साधनांपेक्षा कमी चांगले काम करतात.
• ते काम व्यवस्थित पूर्ण करण्यासाठी चांगल्या साधनांपर्यंत पोहोचतात.
• इतरांना असे वाटते की मंजूर साधन येण्यासाठी खूप मंद आहे, खूप क्लिष्ट आहे, खूप लवचिक नाही, किंवा बर्‍याचदा चुकीचे आहे.

एआयचा अतिवापर महाग होऊ शकतो, ज्यामुळे अनेक सुप्रसिद्ध कंपन्यांनी “टोकनम्याक्सिंग” वापरकर्त्यांवर मर्यादा आणल्या आहेत. जून २०२६ मध्ये, Uber ने त्याचे वार्षिक एआय बजेट चार महिन्यांत खर्च केल्यानंतर प्रत्येक एजंट्स कोडिंग टूलसाठी दरमहा $१,५०० चा कर्मचारी खर्च मर्यादित केला.

मर्यादित केल्यामुळे काही कर्मचाऱ्यांना “टोकनपोकॅलिप्स” चा सामना करण्याऐवजी स्वतः कन्झ्युमर आवृत्तीसाठी पैसे द्यावे लागतात. कर्मचाऱ्यांना एआय वापरण्यास सांगणाऱ्या काही कंपन्या स्वतः त्याच्या प्रवेशावर निर्बंध घालतात.

कर्मचारी मर्यादांच्या आसपास काम करतात.

• अहवाल तयार करण्यासाठी ते सार्वजनिक चॅटबॉटमध्ये कंपनीचा डेटा पेस्ट करतात.
• ते नियमित कामे वेगवान करण्यासाठी एआय वैयक्तिक सहाय्यक किंवा कोडिंग साधन वापरतात.

काही संशोधक याचे वर्णन “शेडो युजर इनोव्हेशन” असे करतात. अनेक कर्मचाऱ्यांना कधीही जाणीव होत नाही की ते कंपनीच्या धोरणाचे उल्लंघन करत आहेत. आणि नियमांच्या विरुद्ध जाऊन एआय वापरणाऱ्या कर्मचाऱ्यांपैकी, PagerDuty सर्वेक्षणात असे दिसून आले की केवळ अर्ध्या लोकांनाच पकडले जाते.

शेडो एआय सह काय गलत होऊ शकते

जोखीम कमीत कमी पाच गटांमध्ये मोडतात:

१. सुरक्षा उल्लंघन: अनअप्रूव्ह्ड साधन आक्रमणकर्त्यांना अंतर्गत सिस्टममध्ये मार्ग देऊ शकते. वेब इन्फ्रास्ट्रक्चर प्रदाता Vercel ने, एप्रिल २०२६ मध्ये खुलासा केला की एका कर्मचाऱ्याने Context.ai कडून तृतीय-पक्ष ॲप एंटरप्राइझ Google खात्याशी जोडल्यानंतर अत्याधुनिक हॅकर्सने त्याच्या सिस्टममध्ये प्रवेश केला. आक्रमणकर्त्यांनी ग्राहकांच्या क्रेडेन्शियल्स पळवून नेल्या, आणि चोरीला गेलेला डेटा नंतर $२ दशलक्षांना विकला गेला.

२. बौद्धिक संपदा गळती (इंटिचुअल प्रॉपर्टी लीक): चॅटबॉटमध्ये एकाच पेस्टसह मालकीचा डेटा कंपनी-नियंत्रित सर्व्हरच्या बाहेर जाऊ शकतो. मार्च २०२३ मध्ये, Samsung च्या कर्मचाऱ्यांनी ChatGPT मध्ये स्त्रोत कोड आणि गोपनीय अंतर्गत ट्रान्सक्रिप्ट्स पेस्ट केले. अशी भीती होती की इतर वापरकर्ते डेटापर्यंत पोहोचू शकले असते. Samsung ने काही आठवड्यान् नंतर जनरेटिव्ह एआय साधनांवर बंदी घातली.

३. नियमनविषयक परिणाम: सुरक्षा भंग किंवा एआयने शोधून काढलेले तथ्य नियमनविषयक तपास, दंड आणि प्रतिष्ठेचे नुकसान करू शकते. कम्युनिटी बँकची मूळ कंपनी CB Financial Services ने, सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज कमिशनकडे मे २०२६ मध्ये फॉर्म 8-K दाखल केला ज्यामध्ये अनधिकृत एआय ऍप्लिकेशन वापरून संवेदनशील ग्राहक माहितीशी संबंधित अंतर्गत घटनेचा खुलासा करण्यात आला. शेडो एआयच्या वापराला प्रतिसाद म्हणून दाखल केलेला हा पहिला ज्ञात 8-K होता.

४. कायदेशीर गुंतागुंत: कन्झ्युमर चॅटबॉटमध्ये गोपनीय माहिती पेस्ट केल्याने कंपनीच्या ट्रेड सिक्रेट संरक्षणाला धोका निर्माण होऊ शकतो. एप्रिल २०२६ च्या निर्णयामध्ये, कॅलिफोर्नियामधील एका फेडरल न्यायाधीशाने ट्रेड-सिक्रेटचा दावा “पूर्वाग्रहासह” फेटाळून लावला कारण फिर्यादीने ChatGPT सह सामग्री विकसित केली होती आणि ती गोपनीय ठेवण्यासाठी वाजवी पावले उचलली नव्हती. एका वेगळ्या निकालात, न्यायालयाने आढळले की प्रतिवाद्याचे वैयक्तिक एआय चॅट लॉग वकील-क्लायंट गोपनीयतेद्वारे किंवा कार्य-उत्पादन सिद्धांताद्वारे संरक्षित केलेले नाहीत, ज्यामुळे ते न्यालयात शोधण्यायोग्य बनले.

५. गोपनीयता: मीटिंग बॉट लोकांची परवानगी किंवा माहितीशिवाय त्यांना रेकॉर्ड करू शकतो. Otter.ai विरुद्ध युनायटेड स्टेट्स जिल्हा न्यायालयातील (U.S. District Court) एका खटल्यात विचारले जाते की स्वयंचलित नोट घेणारा सर्व पक्षांच्या संमतीशिवाय सहभागींना रेकॉर्ड करू शकतो का, आणि Otter त्याच्या मॉडेलला प्रशिक्षित करण्यासाठी संभाषणांचा वापर करू शकतो का. २०२४ मध्ये स्वतंत्रपणे, संशोधक ॲलक्स बिल्झेरियन यांनी द वॉशिंग्टन पोस्टला (The Washington Post) सांगितले की Otter ने त्याला आधीच सोडलेल्या मीटिंगची पूर्ण ट्रान्सक्रिप्ट ईमेल केल्यानंतर त्यांनी करार मोडून बाहेर पडले, ज्यामध्ये गुंतवणूकदारांनी धोरणात्मक चुकांवर चर्चा केली आणि मेट्रिक्समध्ये फेरफार केला.

विस्तृत करा

बंदी का अपयशी ठरतात

कंपन्यांनी विशिष्ट एआय उत्पादनांवर बंदी घातली आणि नंतर आपला निर्णय बदलला.

• Samsung ने २०२३ मध्ये जनरेटिव्ह एआय साधनांवर बंदी घातली आणि २०२६ मध्ये संपूर्ण कंपनीमध्ये ChatGPT, Gemini आणि Claude चा स्वीकार केला.
• Citigroup ने २०२३ मध्ये ChatGPT वर मर्यादा आणली आणि २०२४ मध्ये कर्मचाऱ्यांसाठी स्वतःची एआय साधने सुरू केली.
• इटलीने २०२३ मध्ये ChatGPT ब्लॉक केल्यानंतर, इटालियन सॉफ्टवेअर डेव्हलपर्सचे आउटपुट दोन दिवस सुमारे निम्म्याने घसरले आणि नंतर पूर्ववत झाले, तर ब्लॉक बायपास करण्यासाठी साधनांचे डाउनलोड वेगाने वाढले, असे एका वर्किंग पेपरमध्ये दोन अर्थशास्त्रज्ञांना आढळले.
• Reddit वर, एका नेटवर्क सुरक्षा व्यावसायिकाने लिहिले की ज्या कंपनीत तो काम करतो तिथे ChatGPT ब्लॉक केल्यानंतर, कर्मचाऱ्यांनी मंजूर कंपनी ॲप्समधील एआय वैशिष्ट्यांवर स्विच केले, जी बंद केली जाऊ शकत नव्हती.

बंदी अनधिकृत एआय वापर थांबवण्याऐवजी काम इतर ठिकाणी हालवते.

• KPMG सर्वेक्षणानुसार, सार्वजनिक एआय साधनांवर बंदी घालणाऱ्या ६७% कर्मचाऱ्यांनी सांगितले की त्यांनी एखाद्या साधनात संवेदनशील किंवा कॉपीराइट केलेले साहित्य टाकले आहे, तर औपचारिक धोरण नसलेल्या संस्थांमध्ये हा आकडा ३३% होता.
• आक्रमक ब्लॉक केल्याने एआयचा वापर वैयक्तिक डिव्हाइसेसवर होतो आणि संस्था काय पाहू शकते हे मर्यादित होते, संशोधनातून समोर आले आहे.
• वेबपेजचा स्क्रीन कॅप्चर किंवा फोटो फाइल-आधारित नियंत्रणांना पराभूत करू शकतो.

शेडो एआय पर्यायी उपाय कसे संपवावेत

ज्या कंपन्यांमध्ये शेडो एआय कमी आहे, त्या कंपन्या मंजूर केलेल्या मार्गाला अधिक सोपा मार्ग बनवतात. प्रभावी एआय वापर धोरणे, सतत एआय साक्षरता प्रशिक्षण, तांत्रिक सुरक्षा उपाय आणि मानवी उत्तरदायित्व हे मूलभूत निकष आहेत. या चार पद्धती आणखी पुढे जातात:

• कर्मचाऱ्यांना आधीच हवे असलेले साधन निवडा. Recon Analytics च्या सर्वेक्षणात असे आढळून आले की केवळ कोपायलट (Copilot) दिलेल्या ६८% कर्मचाऱ्यांनी त्याला त्यांचे प्राथमिक एआय साधन म्हणून नाव दिले, तर तीन प्रमुख साधने दिल्यावर ते प्रमाण ८% होते. Moderna ने युजर टेस्टिंगमध्ये स्वतःच्या सहाय्यकाची कोपायलट (Copilot) आणि ChatGPT Enterprise शी तुलना केली, त्यानंतर कर्मचाऱ्यांनी ज्याला सर्वाधिक रेटिंग दिली ते साधन निवडले.
• पर्यायी उपाय प्रतिबंधित करण्यापूर्वी वैकल्पिक उपाय पुरवा. महत्त्वाच्या पायाभूत सुविधा अभ्यासकांच्या ऑस्ट्रेलियन अभ्यासात असे आढळून आले की अनेक संस्थांनी मंजूर पर्याय देऊ लागल्यानंतरच सार्वजनिक एआय साधने ब्लॉक केली, ज्या दृष्टिकोनाला लेखकांनी “पर्यायी-प्रथम” म्हटले आहे. एका सहभागीने सांगितले, “जर तुम्ही त्यांना साधने दिली नाहीत, तर ते साधने मिळवण्याचा मार्ग शोधतील.” क्लाउड सुरक्षा प्रदाताच्या संशोधन शाखा असलेल्या Netskope Threat Labs ने अहवाल दिला की त्यांच्या वित्तीय सेवा ग्राहकांकडे वैयक्तिक एआय खात्याचा वापर अधिकृत उपायांसह ७६% वरून ३६% पर्यंत घसरला तर मंजूर वापर ३३% वरून ७९% पर्यंत वाढला.
• प्रशिक्साचे विविध सानुकूल पर्याय उपलब्ध करून द्या. ऑस्ट्रेलियन सरकारच्या कोपायलट (Copilot) चाचणीमध्ये, प्रशिक्षणचे तीन किंवा अधिक प्रकार मिळालेल्या तीन चतुर्थांश लोकांना हे साधन वापरताना आत्मविश्वास वाटला, जो प्रशिक्साचा एक प्रकार मिळालेल्या लोकांपेक्षा २८ टक्क्यांनी जास्त होता. BCG सर्वेक्षणात असे दिसून आले की कोणतेही प्रशिक्षण न मिळालेले १८% कर्मचारी नियमित एआय वापरकर्ते होते, तर पाच ते दहा तास सूचना, वैयक्तिक सत्रे (in-person sessions) आणि कोचिंग मिळालेल्यांपैकी ८२% कर्मचारी नियमित वापरकर्ते होते. केवळ ३६% कर्मचाऱ्यांनी सांगितले की ते त्यांच्या एआय प्रशिक्षणाबद्दल समाधानी आहेत, आणि त्यांनी ते खूप लहान किंवा वरवरचे असल्याचे म्हटले.
• ज्या लोकांना आधीपासूनच एखादे साधन हवे आहे त्यांच्यापासून सुरुवात करा. IK Partners या २५०-व्यक्तींच्या प्रायव्हेट इक्विटी फर्ममधील तत्कालीन IT डायरेक्टर पीटर टकर (Peter Tucker) यांनी कोणत्याही आदेशाशिवाय मागणी-नेतृत्वाखालील धोरण वापरून १९० ChatGPT Enterprise वापरकर्त्यांपर्यंत पोहोचले. त्यांनी २० स्वयंसेवकांपासून सुरुवात केली, जे ते कसे वेळ वाचवू शकतात हे पाहिल्यावर अंतर्गत समर्थक बनले. त्यांनी एक्सचेंज, Egnyte आणि Notion यांसर्वात लोक आधीच काम करत असलेल्या साधनांसह कनेक्टर तयार केले. आणि त्यांनी डेटा सायंटिस्टसोबत स्वयंसेवी सत्रे (sessions) चालवली ज्यामध्ये फर्मच्या २५० पैकी १२० कर्मचाऱ्यांनी हजेरी लावली. BBVA ने आपल्या CEO सह २५० नेत्यांच्या प्रशिक्षणासह ३,३०० परवान्यांवरून ११,००० पर्यंत मजल मारली, ज्यांनी कंपनीचे साधन शेडो एआयला अधिक सुरक्षित पर्याय म्हणून मांडले.

थोडक्यात सांगायचे तर

कर्मचारी जेव्हा त्यांच्या कंपनीने दिलेल्या साधनांना बगल देतात, तेव्हा ते स्पष्ट होते की ती साधने कुठे कमी पडतात. त्यांना ब्लॉक केल्याने ती माहिती लपवली जाते. ज्या कंपन्यांमध्ये शेडो एआयचा वापर सर्वात कमी आहे, त्या कंपन्या एक चांगले साधन पुरवतात, कर्मचारी जे आधी निवडणार होते तेच निवडतात आणि उरलेला शेडो एआयचा वापर अशा वैशिष्ट्यांची यादी म्हणून पाहतात जी अजूनही कमी आहेत.

Perplexity कशी मदत करू शकते

Perplexity Enterprise कंपन्यांना एक सुरक्षित साधन देते ज्याची निवड कर्मचारी गुणवत्तेवर करतात, ज्यामध्ये वर्क-अकाउंट साइन-इन आहे जे प्रशासक लागू करू शकतात; भूमिका-आधारित परवानग्या (रोल-बेस्ड परवानग्या) ज्यामुळे लोकांना केवळ तेच दिसते जे IT परवानगी देते; वापरकर्त्यांचे इनपुट, एजंटच्या पायऱ्या आणि उत्तरे यांमध्ये ऑडिट लॉगिंग; कंपनीची माहिती जी एआय (AI) मॉडेल्सच्या प्रशिक्षणासाठी कधीही वापरली जात नाही; आणि प्रत्येक उत्तरावर त्याच्या स्रोतांच्या लिंक्स जेणेकरून क्लायंटला देण्यापूर्वी कोणीही तथ्यांची पडताळणी करू शकेल. आणि Comet for Enterprise ब्राउझर कंपनीने आधीच लागू केलेली सुरक्षा मानके आणि नियंत्रणांचे पालन करतो.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

मला नकळत मी शेडो एआय वापरत आहे की नाही हे कसे कळेल?

एखादे एआय साधन कंपनीच्या मंजूर यादीत आहे का ते तपासा. ब्राउझर एंगेजमेंट, नोट्स काढण्याची साधने आणि स्वयंचलित एआय वैशिष्ट्ये या सर्व गोष्टी यात समाविष्ट आहेत आणि जे लोक धोरणाचा भंग करतात त्यातील बहुतेकांना याची कधीही जाणीव होत नाही.

मी वैयक्तिक एआय साधनात काही संवेदनशील माहिती पेस्ट केली असल्यास मी काय करावे?

त्याच दिवशी IT किंवा सुरक्षा टीममधील कोणालातरी सांगा आणि काय सामायिक केले गेले हे विशेषतः सांगा. कंपन्यांनी आणि न्यायालयांनी त्वरित, स्वयंस्फूर्त खुलाशांना लपवण्यापेक्षा वेगळे मानले आहे, आणि व्यावहारिक नुकसान सामान्यतः प्रवेश किती लवकर रद्द केला जाऊ शकतो आणि क्रेडेन्शियल्स किती लवकर बदलले जाऊ शकतात यावर अवलंबून असते.

एखादा सहकारी मीटिंगमध्ये एआय नोट घेणारा घेऊन आला तर काय?

संभाषण सुरू होण्यापूर्वी विचारा, कारण एका सहभागीची निवड प्रत्येकाला रेकॉर्ड करते. रेकॉर्डिंग संमतीचे नियम राज्यानुसार बदलतात आणि कॉलवरील प्रत्येक व्यक्तीला कव्हर करतात, फक्त होस्टला नाही, त्यामुळे लवकर बोला किंवा संवेदनशील भाग ट्रान्सक्राईब न करण्याची विनंती करा.

मान्यताप्राप्त एआय साधन प्रदान केल्याने शेडो एआय नष्ट होते का?

नाही, आणि काही विश्वासू अभ्यासक मंजूर साधन सुरू होण्यापूर्वी आणि नंतरच्या वापराचे थेट मोजमाप करतात. प्रभावी मंजूर साधने बाहेर जाण्याचे सर्वात मोठे कारण काढून टाकतात, परंतु लोकांचा एक हिस्सा नेहमीच दोन्ही वापरत राहील, आणि त्या संकेताला शिक्षा करण्याऐवजी लक्ष देण्यासारखे आहे.

व्यवस्थापक शिस्तीची समस्या आणि टूलिंगची समस्या यात फरक कसा करू शकतो?

लोक कशापर्यंत पोहोचतात आणि का, ते पहा. जर पर्यायी उपायाने खरोखर वेळ वाचत असेल, तर ते उघड करत आहे की मंजूर साधनामध्ये काय गहाळ आहे. सर्वात व्यावहारिक प्रतिसाद म्हणजे दरी भरून काढणे. लपवणे सहसा वाईट हेतू नसून परिणामांची भीती दर्शवते.